Generatie D1

Anthonis Jansz Bosch ± 1605 – >1667 & Neeltje Jaspersdochter ± 1610 – 1667

Schilderij van de Vrouwe van IJsselstein, Anna van Egmond (1533 – 1558).

Schilderij van de Vrouwe van IJsselstein, Anna van Egmond               (1533 – 1558)

Deze en volgende generaties van het geslacht Bos leefden in de baronie van IJsselstein. Tot die heerlijkheid behoorden de stad IJsselstein, de dorpen Benschop en Noord Polsbroek en het buurtschap Eiteren dat bestuurlijk onder IJsselstein viel. Het grondgebied was sinds 1330 in bezit van het geslacht van Egmond. In 1551 huwde de schatrijke erfdochter Anna van Egmond met prins Willem van Oranje. Beide waren pas 18 jaar oud. Het huwelijk maakte van Anna een prinses en de prins werd de rijkste edelman van de Lage Landen. Anna bracht onder andere de baronie IJsselstein als bruidsschat mee, waardoor de ‘vader des vaderlands’ de titel ‘baron van IJsselstein’ kreeg. Ten tijde van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden (1588 – 1795) was het een zelfstandige enclave in de Lopikerwaard, die buiten het rechtsgebied van het land viel en formeel onder gezag van de familie van Oranje Nassau stond. Omdat ze nog meer functies hadden, bemoeiden de meeste Oranjes zich nauwelijks met IJsselstein. Er werd een drost aangesteld, die namens de baron het dagelijks bestuur voor zijn rekening nam. Naast hem hadden de burgemeester van de stad IJsselstein en de schouten van de omliggende dorpen zitting in het baroniebestuur.

D1 Anthonis Jansz Bosch met de roepnaam Thonis, werd om en nabij het jaar 1605 geboren in het Nedereind van Jutphaas. Hij was een zoon van Beatrice Rutgersdochter en Jan Dircksoon Bosch (D01). Omstreeks 1635 huwde hij met Neeltje Jaspersdochter, ook genoemd Engelen. Ze werd rond 1610 geboren in de baronie van IJsselstein. Neeltje kwam uit een gegoede familie en had een broer en vier zussen: Cornelis Jasperszoon en Geertje, Ingeltje, Merrigje en Dirkje Jaspersdochter. Drie van hen overleden jong, alleen Geertje en Dirkje werden samen met Neeltje volwassen. Haar vader was al overleden voor Neeltje trouwde en haar moeder Geertje Dirksdochter was hertrouwd (1). Thonis en Neeltje namen have en goed over van haar familie en betrokken na hun huwelijk haar ouderlijk huis dat was gelegen in het buurtschap Eiteren.

Eiteren of Eyteren werd waarschijnlijk al in de Romeinse tijd bewoond. In de 17e eeuw was het een agrarisch gebied ten noordwesten van de stad IJsselstein, gelegen aan weerszijde van de Hollandse IJssel (2). De waterkeringen langs beide oevers moesten het achterliggende land beschermen tegen overstromingen. De dijk aan de rechteroever was de Noord IJsseldijk die indertijd IJsseldijk werd genoemd. Aan de linkerzijde lag de Zuid IJsseldijk, een lage waterkering in het boezemgebied van de rivier. Voor de ontwatering was een sloot gegraven en daarachter lag een opgehoogd pad. Deze landweg en het gebied eromheen werd Achtersloot genoemd. De kern van deze landstreek was het dorp Eiteren, dat ook Heyteren werd genoemd. Het lag aan de linkeroever van de rivier, rondom een kerkje.

Het houten beeldje van Maria van Eiteren

Het houten beeldje van Maria van Eiteren

In deze kapel bevond zich een klein notenhouten beeldje van Maria met kind. En zolang het daar stond, was er van heinde en ver een grote toeloop van volk. Want de Vrouwe van Eiteren gold als wonderdoend. De legende over de vondst van het beeldje werd beschreven door Adrianus ter Lauw, pastoor in IJsselstein tussen 1673 en 1696: ‘Eiteren is een klein buurtje gelegen een kwartier gaans buiten IJsselstein, langs de rivier de IJssel naar de kant van Montfoort. Op een akkerland is daar dit zo alom vermaarde Lieve Vrouwebeeldje in oude tijden door slootgravers het eerst gevonden en die zijn daarmee naar IJsselstein gegaan en hebben het aan de pastoor gegeven, die het in de Oude Sint Nicolaaskerk geplaatst heeft. Doch zie, dit beeldje is zonder toedoen van iemand ter wereld, tot twee of drie keren daar vandaan geraakt en telkens weer in Eiteren gevonden’.

Tussen 1310 en 1342 werd nabij de vindplaats een kapel gebouwd, ter verering van Maria van Eiteren. Het was een bedevaartsoord met als hoogtepunt de jaarlijkse prossessie omstreeks 24 juli. Tijdens de beeldenstorm in 1566 werd de kapel vernield en in 1579 tot de fundamenten afgebroken. De bedevaarten naar Onze Lieve Vrouwe van Eiteren bleven bestaan, maar de processies werden na de reformatie verboden. 

Tegenwoordig bevindt de Vrouwe van Eiteren zich in de Sint Nicolaas Basiliek (3). In bovenstaande documentaire over ‘bedevaarten en processies’ loopt de Utrechtse historicus Maarten van Rossem mee in de ommedracht. Want sinds 1936 wordt het Lieve Vrouwebeeldje weer jaarlijks rondgedragen langs de grondvesten van de kapel in Eiteren, op de vierde zondag van juli.

Neeltje Jaspersdochter en Anthonis Jansz Bosch woonden tegenover het dorp Eiteren. Hun boerenwoning lag aan de andere zijde van de Hollandse IJssel aan de Noord IJsseldijk, dat grensde aan het Nedereind van Jutphaas waar Thonis ter wereld kwam. En net als zijn vader en grootvader Dirck Jansoon Bosch (D0) in Jutphaas hadden ze de hoeve in het buurtschap Eiteren in eigendom en daarbij ruim 20 hectare akkerbouwland in erfpacht. Ze kregen vijf kinderen, één baby overleed en drie jongens en een meisje groeiden daar op en huwden. Het gezin was welvarend. Ze leefden in een tijdperk dat de noordelijke Nederlanden een bloeiperiode doormaakte, die ongeveer een eeuw zou duren. In deze ‘gouden’ 17e eeuw was de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden het rijkste en machtigste land ter wereld. Ook op kunstzinnig gebied werden buitengewone prestaties geleverd. Zo was de Amsterdamse kunstschilder Rembrandt van Rijn een tijdgenoot van Neeltje Jaspersdochter en Anthonis Jansz Bosch.

Toen ze ongeveer dertig jaar getrouwd waren lieten Neeltje en Thonis een testament opmaken. Dat werd op 14 juli 1666 opgesteld door de burgemeester van IJsselstein Herman Willems Cosijns. Neeltje was lichamelijk gezond, maar Anthonis lag ziek te bed en daarom kwam de burgemeester ’s avonds met een schepen bij hen thuis. De echtgenoten lijftochten elkaar en schonken de langst levende voor levensonderhoud het vruchtgebruik van het bezit (4). Thonis werd weer beter maar het jaar daarop overleed Neeltje, ze was ongeveer 57 jaar oud.

De Oude Sint Nicolaaskerk werd rond 1310 gebouwd en was de parochiekerk van het buurtschap Eiteren en de stad IJsselstein. De kerk werd genoemd naar de beschermheilige van de stad. In 1577 – tijdens de reformatie - werd het een protestantse kerk.

De Oude Sint Nicolaaskerk werd rond 1310 gebouwd en was de parochiekerk van het buurtschap Eiteren en de stad IJsselstein. De kerk werd genoemd naar de beschermheilige van de stad. In 1577 – tijdens de reformatie – werd het een protestantse kerk.

Neeltje Jaspersdochter werd begraven op 16 juli 1667 in het familiegraf dat Anthonis Jansz Bosch had gekocht in het koor van de Oude Sint Nicolaaskerk te IJsselstein. Hijzelf was ouder dan 60 jaar toen hij overleed en daar na 1667 ter aarde werd besteld. Wanneer precies is niet bekend. Pas vanaf 1718 werd het begraven in de Nicolaaskerk consequent geboekstaafd. Eeuwenlang werden nazaten van Neeltje en Thonis in deze kerk begraven.

Kinderen:

D1.1 Jasper Thonisz Bosch, zoon van Neeltje Jaspersdochter en Anthonis Jansz Bosch werd geboren aan de Noord IJsseldijk, in het buurtschap Eiteren van de baronie IJsselstein om en nabij het jaar 1636.

Archief Woerden: Index huwelijksregister gereformeerde kerk Jutphaas

Archief Woerden: Index huwelijksregister gereformeerde kerk Jutphaas

Hij trouwde op 11 december 1659 in de kerk op het Kerkveld te Jutphaas met Annigje Jansdochter van Rooijen, ook geschreven als Van Roijen en Van Roeijen. Ze werd omstreeks 1638 geboren in het Nedereind van Jutphaas en was de oudste dochter van Jan Cornelisse van Rooijen en Maeijcken Teunisdochter de Woerden die op 24 september 1637 in dezelfde kerk in het huwelijk traden. De ouders van Annigje waren bloedverwanten in de 6e graad. Maeijckens overgrootvader Mattheus de Woerden was gehuwd met Nelligje Claasdochter van Rooijen. Zij was een zus van Jans overgrootvader Cornelis Claassen van Rooijen.

Jasper en Annigje vestigden zich in het buurtschap Eiteren van de baronie IJsselstein. Ze kregen zes kinderen, één baby overleed. Zoon Jan was 7 jaar oud, Peter 4, dochter Ingeltje 3 en Reijmpje 1 jaar, toen hun vader stierf op ongeveer 30 jarige leeftijd. Jasper Thonisz Bosch werd drie weken eerder dan zijn moeder begraven in het familiegraf in de Oude Sint Nicolaaskerk te IJsselstein, op 25 juni 1667. Een dag later werd zijn jongste zoon Jasper gedoopt in diezelfde kerk. Het is niet bekend hoe het verder met Annigje Jansdochter van Rooijen en haar vijf kinderen is gegaan.

D1.2 Jan Thonisz Bosch, zoon van Neeltje Jaspersdochter en Anthonis Jansz Bosch werd geboren aan de Noord IJsseldijk, in het buurtschap Eiteren van de baronie IJsselstein om en nabij het jaar 1638. Hij huwde omtrent 1664 met Neeltje Teunisdochter de Woerden uit Jutphaas. Ze was een jongere zus van Maeijcken Teunisdochter de Woerden en dus een tante van Jans schoonzus Annigje Jansdochter van Rooijen (D1.1). Zie verder D2

D1.3 Cornelis Thonisz Bosch, zoon van Neeltje Jaspersdochter en Anthonis Jansz Bosch werd geboren aan de Noord IJsseldijk, in het buurtschap Eiteren van de baronie IJsselstein en gedoopt in de Oude Sint Nicolaaskerk te IJsselstein op 27 februari 1640. Hij werd vernoemd naar zijn oom Cornelis Jaspers die niet meer leefde. Cornelis Bosch huwde omtrent 1664 met Jannigje Teunisdochter de Woerden (5). Ze was de jongste zus van Neeltje Teunisdochter de Woerden, de vrouw van Cornelis oudere broer Jan Thonisz Bosch (D2) en ook een tante van Annigje Jansdochter van Rooijen (D1.1). Jannigje werd gedoopt op 29 september 1639 in de gereformeerde kerk van Jutphaas en was een dochter van Annigje Gerritsdochter Oom en Teunis Jansz de Woerden, die daar koster was. Daarom werden Jannigje en haar familie ook weleens aangeduid met de achternaam ‘Coster’.

Jannigje en Cornelis vestigden zich in het buurtschap Eiteren van de baronie IJsselstein. Ze kregen acht kinderen en vijf stierven als baby (6). Cornelis Thonisz Bosch overleed er op 79 jarige leeftijd. Hij werd begraven in het familiegraf in Oude Sint Nicolaaskerk te IJsselstein op 11 mei 1719. En zijn weduwe Jannigje Teunisdochter de Woerden werd 81 jaar oud. Zij werd daar begraven op 14 september 1721.

D1.4 Engeltje Thonisdochter Bosch, dochter van Neeltje Jaspersdochter en Anthonis Jansz Bosch werd geboren aan de Noord IJsseldijk, in het buurtschap Eiteren van de baronie IJsselstein en gedoopt in de Oude Sint Nicolaaskerk te IJsselstein op 10 januari 1641. Ze werd vernoemd naar haar tante Ingeltje Jaspersdochter die niet meer leefde. Haar tante Geertje Jaspersdochter trad op als doopgetuige. Engeltje overleed op 2 jarige leeftijd in 1643. Vermoedelijk werd ze ook in het familiegraf in de kerk in IJsselstein begraven. Wellicht heeft haar vader dat graf toen aangekocht en was Engeltje de eerste die er begraven werd.

D1.5 Bejatris Thonisdochter Bosch, dochter van Neeltje Jaspersdochter en Anthonis Jansz Bosch werd geboren aan de Noord IJsseldijk, in het buurtschap Eiteren van de baronie IJsselstein en gedoopt in de Oude Sint Nicolaaskerk te IJsselstein op 9 januari 1642. Ze huwde omstreeks 1664 in die kerk met buurtgenoot Jacob Cornelisz van Eyteren, die er circa 1640 geboren was. Jacob en Bejatris vestigden zich daar en kregen vijf dochters, drie overleden jong. Lijntje en Dirkje Jacobsdochter van Eyteren groeiden op en huwden. Dirkje werd vernoemd naar haar oudtante Dirkje Jaspersdochter, die getuige was bij haar doop op 9 oktober 1670 in de Oude Sint Nicolaaskerk te IJsselstein. Dirkje van Eyteren heeft haar moeder niet gekend. Bejatris Thonisdochter Bosch overleed rond 1672 amper 30 jaar oud. Haar weduwnaar hertrouwde op 1 januari 1674 in de Oude Sint Nicolaaskerk te IJsselstein met de 30 jarige Aaltje Gijsbertsdochter Borsch. Zij werd 31 december 1643 gedoopt in de gereformeerde kerk te Lopik en was een dochter van Marrigje Cornelisdochter en Gijsbert Jan Thomasz Borsch uit Zuid Polsbroek. Er werden nog vijf kinderen geboren, waarvan er vier jong overleden. Cornelis Jacobs van Eyteren groeide samen met Lijntje en Dirkje op en huwde. Aaltje Borsch en Jacob van Eyteren werden ouder dan 45 jaar en overleden na 1687.