Parenteel Bos

Op dit fraaie YouTube filmpje bezingt Stef Bos – begeleid door sprankelende muziek – heel toepasselijk de ‘stroom des tijds’. In de loop van de tijd is men op diverse plekken de achternaam ‘Bos’ gaan dragen. In parenteel Bos staan twee familiegroepen die zo heten.

De  oudst gekende van de eerste familie Bos komt omstreeks 1490 ter wereld en huwt met een vrouw uit Odijk. Hij vestigt zich daar en gebruikt de toenaam ‘van Bosch’. Hiermee geeft hij aan dat hij oorspronkelijk uit een buurtschap met die naam komt of uit de omgeving van een burcht (1). Hij verblijft in het Kromme Rijngebied nabij de Utrechtse Heuvelrug. Deze laatste regio ligt hoger en is in de 15e eeuw erg geschikt voor landbouw. Dus waarschijnlijk wijst de bijnaam daarheen en komt hij aanvankelijk uit die streek.

De oudste generatie: Jan van Bosch en zijn gezin (2).

Wellicht stamt de Veenendaalse familiegroep waar Stef Bos uit voortkomt af van één van de dochters of de oudste zoon van Jan van Bosch. De jongste zoon, Dirck Jansoon Bosch (D0) gaat in het Nedereind van Jutphaas wonen en zijn kleinzoon komt in de baronie van IJsselstein terecht. Diens voornaam Anthonis (met de varianten Thonis, Teunis, Teuntje, Teunie, Anton en Anthony) wordt doorgegeven van generatie op generatie. Tot op heden dragen nakomelingen deze roepnaam.

De achternaam van dit geslacht van akkerbouwers is gedurende de 16e en 17e eeuw in oude gerechtsboeken tamelijk consequent gespeld als ‘Bosch’. Die spelling wordt aangehouden, ondanks het feit dat men het toen ook weleens anders heeft geschreven. Want voor 1810 bestaat er nog geen uniforme schrijfwijze. Pas rond die tijd wordt de achternaam ‘Bos’ officieel vastgelegd in de registers van de burgerlijke stand. En hoewel het later af en toe toch weer op de ouderwetse manier op papier is gezet, staat vanaf dat moment de geslachtsnaam in de nieuwe schrijfstijl genoteerd.

Zodoende is in de genealogie van het gezin van Teunis Jans Bosch (D7) de achternaam van de oudere kinderen anders gespeld dan die van de jongsten.

Naambord van de Bosweg in polder Achtienhoven en de Bosch, bij Woerdense Verlaat.

En de nakomelingen van Teunis Jans Bosch zijn dubbele Bos’sen. Want zijn vrouw Marrigje Beijen en zijn schoondochter Jannigje de Bruijn (D8) stammen allebei in vrouwelijke lijn – via hun moeders – uit het Stichts-Hollandse geslacht van den Bossche (DD7) t/m (DD7.9).

In de stammenreeks is te volgen hoe de middeleeuwse toenaam van den Bossche zich ontwikkelt tot de achternaam Bos. Wat men – in dit welvarende handelsgeslacht – vier eeuwen lang heeft gebruikt in combinatie met de voornaam Mathijs (Thijs, Tijs).

Hun familienaam komt van de vesting Den Bosch die omstreeks het jaar 1000 is gebouwd bij het Woerdense Verlaat. De hedendaagse Bosweg – langs de Boschwetering – loopt dwars door het gebied waar die burcht heeft gestaan.

De familiekroniek van beide geslachten komt tevoorschijn door de linken onder ‘Generaties Bos’ aan te klikken.